استانداردهای لوله مانیسمان و تفاوت آن با لوله درزدار

سه شنبه 14 بهمن 1404

در پروژه‌های صنعتیِ پرفشار مثل پتروشیمی، نیروگاه، پالایشگاه و خطوط انتقال سیالات حساس، انتخاب اشتباه لوله می‌تواند به نشتی، توقف خط، خسارت تجهیزات و حتی حادثه انسانی منجر شود. پاسخ کوتاه این است: «استانداردهای لوله مانیسمان» به دلیل ماهیت بدون درز بودن، معمولاً سخت‌گیرانه‌تر از لوله‌های درزدار هستند و آزمون‌ها و حدود پذیرش دقیق‌تری دارند.

در این رپورتاژ استانداردهای روز و پرکاربرد بازار را با زبان فنی اما قابل‌فهم توضیح بدهیم تا هنگام خرید، مشخصات را درست بخوانید و از فروشنده، سرتیفیکیت معتبر مطالبه کنید. اگر به دنبال انتخاب مطمئن برای فشار و دمای بالا هستید، دانستن تفاوت استانداردهایی مثل ASTM A106، ASTM A53 و API 5L و همین‌طور مفهوم Schedule (مثل رده 40 و  رده 80) ضروری است.

تفاوت لوله مانیسمان (Seamless) با لوله درزدار (Welded) از نظر استاندارد چیست؟

لوله مانیسمان چون خط جوش ندارد، برای فشار و دمای بالاتر ریسک تمرکز تنش و عیب جوش را کاهش می‌دهد؛ به همین دلیل استانداردهای آن معمولاً سطح آزمون و کنترل کیفی سخت‌تری را الزام می‌کنند.

لوله درزدار با شکل‌دهی ورق و جوش طولی یا مارپیچی تولید می‌شود و کیفیت آن وابسته به فرآیند جوش و بازرسی جوش است. در مقابل، لوله مانیسمان از شمش (Billet) و فرآیند سوراخکاری و نورد تولید می‌شود و به‌صورت ساختاری «بدون خط جوش» است. این تفاوت فنی باعث می‌شود در کاربردهای حساس، مهندسان به استانداردهای لوله بدون درز آتشخوار و مقاوم به دما و فشار (مثل ASTM A106) توجه ویژه داشته باشند.

از منظر کنترل کیفیت هم تفاوت محسوس است. در لوله مانیسمان، الزامات مربوط به تست‌های غیرمخرب (بسته به استاندارد و کلاس خرید)، کنترل ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی و تلرانس‌های ابعادی جدی‌تر دنبال می‌شود. نتیجه برای خریدار این است که هنگام استعلام، فقط گفتن «مانیسمان» کافی نیست؛ باید دقیقاً مشخص شود استاندارد چیست، گرید چیست، ابعاد طبق کدام استاندارد ابعادی تعریف شده، و آیا برگه آنالیز و تست‌ها ارائه می‌شود یا خیر.

انواع استانداردهای بین‌المللی لوله مانیسمان؛ کدام‌ها در بازار ایران مهم‌ترند؟

در بازار ایران، رایج‌ترین استانداردهای لوله مانیسمان برای مصارف صنعتی معمولاً ASTM (مثل ASTM A106 و ASTM A53) و برای نفت و گاز API 5L هستند؛ در کنار آن، استانداردهای ابعادی مثل ASME B36.10M ضخامت و قطر را تعریف می‌کنند، نه جنس را.

1) استانداردهای آمریکایی ASTM (پرکاربرد در تأسیسات و صنایع فرایندی)

• ASTM A106: اگر هدف شما کار در دما و فشار بالا است، این استاندارد یکی از انتخاب‌های اصلی است. در عمل، بسیاری از سفارش‌های «لوله بدون درز آتشخوار» در بازار با همین استاندارد شناخته می‌شوند. 
• ASTM A53: این استاندارد برای کاربردهای عمومی‌تر به کار می‌رود و در برخی پروژه‌ها جایگزین اقتصادی‌تری نسبت به A106 محسوب می‌شود، اما برای شرایط دمایی/فشاری خیلی سخت معمولاً انتخاب اول نیست.
• ASTM A179 / ASTM A192 (برای مبدل‌ها و بویلرها): در سامانه‌هایی مثل مبدل حرارتی و بویلر، استانداردهای خاصی مطرح می‌شوند. اگر کاربرد شما «تیوب» و انتقال حرارت است، این دسته استانداردها به دلیل تمرکز بر مشخصات مناسب تبادل حرارتی، اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

2) استاندارد API 5L (ویژه نفت و گاز و خطوط انتقال)

• API 5L: برای خطوط انتقال در صنعت نفت و گاز، این استاندارد بسیار رایج است. گریدهایی مثل API 5L Grade B و رده‌های مقاوم‌تر مثل X42, X52, X60, X65, X70 (بسته به نیاز پروژه) مطرح می‌شوند. تفاوت یک‌خطی مهم: API 5L بیشتر «Line Pipe» برای انتقال را هدف می‌گیرد، در حالی که ASTM A106 بیشتر در «Piping» فرایندیِ دما/فشار بالا دیده می‌شود.

3) استانداردهای ابعادی و تلرانس‌ها (Dimensions)

• ASME B36.10M: پاسخ سریع این است که این استاندارد جنس را تعیین نمی‌کند؛ قطر خارجی، ضخامت و جدول‌های ابعادی (از جمله ارتباط با Schedule) را مشخص می‌کند. خیلی از جستجوها مثل «جدول وزن و ضخامت لوله مانیسمان» عملاً به همین بخش ابعادی گره می‌خورند. پس در سفارش‌گذاری، استاندارد متریال (مثل ASTM A106) را جداگانه از استاندارد ابعادی (مثل ASME B36.10M) اعلام کنید.

رده در لوله مانیسمان چیست و چه استانداردهایی دارد؟

اگر کاربر عبارت‌هایی مثل «لوله مانیسمان رده 40» یا «قیمت لوله مانیسمان رده 80» را جستجو می‌کند، معمولاً به دنبال یک جواب مشخص است: Schedule یعنی ضخامت بیشتر و معمولاً تحمل فشار بالاتر در همان قطر اسمی. اما در طراحی واقعی، تحمل فشار فقط به رده وابسته نیست و به جنس، دما، استاندارد ساخت و ضرایب طراحی هم مربوط می‌شود. با این حال، فهم دقیق رده‌ها کمک می‌کند هنگام خرید، محصولی هم‌سطح با نیاز پروژه تهیه شود و صرفاً بر اساس نام‌های بازار تصمیم‌گیری نشود.

رده لوله (Schedule) در استانداردها به چه معناست؟ رده 40 و رده 80 چه فرقی دارند؟

Schedule شاخص ضخامت دیواره است؛ در یک قطر اسمی ثابت، Schedule 80 از Schedule 40 ضخیم‌تر است و معمولاً فشار کاری بالاتری را تحمل می‌کند.

در استانداردهای ابعادی مثل ASME B36.10M، برای هر NPS ، ضخامت متناظر با رده‌های مختلف تعریف شده است. بنابراین وقتی گفته می‌شود «قیمت لوله مانیسمان رده 40»، یعنی ضخامت آن مطابق جدول رده 40 برای همان سایز است. در «رده 80» ضخامت بالاتر می‌رود و وزن لوله هم افزایش پیدا می‌کند؛ همین موضوع روی قیمت تمام‌شده و حتی هزینه نصب اثر مستقیم دارد.

جدول مقایسه ز

جدول زیر به شما کمک می‌کند استاندارد را بر اساس کاربرد و نوع آزمون‌های رایج سریع‌تر انتخاب کنید، اما تصمیم نهایی باید با دیتاشیت پروژه و نظر مهندس طراح باشد.

نام استاندارد	کاربرد اصلی	نوع تست الزامی (رایج)	محدوده دمایی (کلی)
ASTM A106	سرویس دما/فشار بالا در پایپینگ صنعتی	Hydrostatic Test، کنترل شیمی/مکانیک، NDT بسته به سفارش	مناسب‌تر برای دماهای بالاتر
ASTM A53	کاربرد عمومی، تأسیسات، خطوط کم‌ریسک‌تر	Hydrostatic Test، کنترل ابعادی	معمولی
API 5L	خطوط انتقال نفت و گاز	Hydrostatic Test، کنترل‌های سخت‌گیرانه‌تر در PSL2	وابسته به گرید و کلاس
ASME B36.10M	استاندارد ابعادی (قطر/ضخامت/Schedule)	تست متریال ندارد (ابعاد را تعریف می‌کند)	وابسته به متریال

اگر به دنبال «استاندارد ASTM»، «استاندارد API»، یا «جدول وزن و ضخامت لوله مانیسمان» هستید، همین تفکیک استاندارد متریال از استاندارد ابعادی، خطای خرید را کم می‌کند.

تست‌ها و بازرسی‌های کلیدی در استانداردهای لوله مانیسمان؛ چه مواردی را از فروشنده بخواهیم؟

سه مورد را همیشه بررسی کنید: تست Hydrostatic، گزارش آنالیز شیمیایی (MTC/Certificate)، و در صورت نیاز پروژه تست‌های NDT مثل Eddy Current یا UT.
در خرید حرفه‌ای، کیفیت فقط با ظاهر لوله سنجیده نمی‌شود. «برگه آنالیز شیمیایی» یا همان Mill Test Certificate نشان می‌دهد ترکیب شیمیایی و خواص مکانیکی با گرید ادعاشده هم‌خوان است. تست هیدرواستاتیک (Hydrostatic Test) هم برای کنترل مقاومت در برابر فشار داخلی اهمیت دارد. در پروژه‌های حساس، تست‌های غیرمخرب مثل Eddy Current برای کشف عیوب سطحی/زیرسطحی یا UT برای کنترل داخلی مطرح می‌شود. اگر لوله برای سرویس دمایی بالا تهیه می‌شود، بررسی دقیق گرید (مثلاً ASTM A106 Grade B) و اعتبار سرتیفیکیت، بخش اصلی مدیریت ریسک است.

خرید لوله مانیسمان از فیلی پایپ

برای انتخاب درست، فقط «مانیسمان بودن» کافی نیست؛ باید استاندارد (ASTM/API)، گرید، ابعاد و Schedule دقیق مشخص شود و سرتیفیکیت معتبر دریافت کنید.

اگر قصد خرید لوله بدون درز آتشخوار، لوله مانیسمان رده 40 یا رده 80، یا محصولات مطابق استاندارد ASTM A106 و API 5L را دارید، تیم فیلی پایپ می‌تواند بر اساس نیاز پروژه، مشاوره فنی و استعلام قیمت ارائه کند. برای دریافت مشاوره تخصصی و استعلام قیمت لوله مانیسمان با سرتیفیکیت معتبر، با شماره [تلفن] تماس بگیرید یا به صفحه «خرید لوله مانیسمان» و همچنین صفحه «قیمت لوله مانیسمان رده 40» در سایت فیلی پایپ مراجعه کنید.